معرفی وبلاگ
امام علی (ع): هر چيز داراي سيماست ، سيمای دين شما نماز است.( بحار الانوار، ج ,82 ص 227 )
دسته
گنجینه ی دوستان
همسنگران
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 732966
تعداد نوشته ها : 1434
تعداد نظرات : 175
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان

عنوان کتاب: مبانی اندیشه سیاسی اسلام
نویسنده:
استاد عباسعلی عمیدزنجانی

چکیده :

اندیشه‌های سیاسی اسلام، دست‌کم در یک مقطع هزارسالة تاریخ، منشأ تحولات عظیم در تاریخ تمدن بشری بوده است. در بررسی مبانی این اندیشه‌ها باید جنبه‌های نظری و عملی در نظر گرفته شود و نیز بازیابی رابطة منطقی میان مباحث مختلف فقه سیاسی نیز مورد توجه قرار گیرد. روش این بحث نیز نظری و اجتهادی است،‌ نه تجربی و یا تاریخی. در این عرصه، تعاریف و روش‌های شناخت اندیشة سیاسی و نیز روش بررسی پدیده‌های سیاسی، اهمیت ویژه‌ای می‌یابند. در قرآن کریم گاه به بیان رابطة علت و معلولی رویدادهای سیاسی پرداخته شده و گاه از تحلیل ارزشی پدیده‌ها و تحولات سخن به میان آمده و در عین حال، اندیشه‌های سیاسی برتر و نظام ایده‌آل مطلوب نیز ارائه شده است. توجه فقیه پژوهشگر به دو عنصر زمان و مکان می‌تواند در شکل‌دهی نظریة سیاسی و تئوری‌ سیاسی کارساز باشد و در مطلوبیت و کارآمدی نظام سیاسی نیز نقش ایفا کند. ارزیابی نظریات سیاسی تجربی، پژوهش در روش‌های اندیشه‌شناختی سیاسی و نیز بحث دربارة روش تجربی پوزیتیویسم، از مقدمات پژوهش در اندیشة سیاسی اسلام به‌شمار می‌آید. اگر بخواهیم دربارة رابطة دین و سیاست سخن بگوییم باید به سابقة تاریخی سکولاریزم بپردازیم و این رابطه را در قالب الگوهای نظری بررسی کنیم. برای این کار هم باید دین را تعریف کنیم و هم باید سیاست را بشناسیم. صرف نظر ازتلازم مفهومی دو مقولة دین و سیاست، توجه به مسائل ماهوی آن‌ها روشن می‌کند که در اسلام، رابطة دین و سیاست، رابطه‌ای منطقی و ماهوی است. اهدافسیاسی دین و رسالت ابنیا نیز فصل برجسته‌ای از کتاب اندیشه‌های سیاسی دین است. عمل سیاسی و پالایش صحفه‌های سیاست، همواره از اهداف دین بوده است. تبیین رابطة انسان و سیاست هم امری بایسته است. نگرش به اندیشه سیاسی غرب، از هومر تا منتسکیو و نیز از حقوق طبیعی تا دموکراسی، لازمة پژوهش نظری در بنیادهای سیاست است. پژوهش در تاریخ اندیشة سیاسی در نهضت‌های انبیا نیز سویة دیگر این بحث است. در تبیین فلسفة سیاسی اسلام، باید در نظر داشت که سیاست و حکومت نیز همانند مسائل دیگر، اجزائی به هم مرتبط از یک کل به‌شمارمی‌آیند. پس مجموعه عناصر اندیشة سیاسی، جزئی از کل اسلام است. فلسفة سیاسی در اسلام بر بنیادهایی فلسفی، فطری، اصولی و عقلانی، اقتصادی و کلامیو تاریخی استوار است. تحلیل تاریخی از فلسفة سیاست در اندیشة فارابی، ابن‌سینا، اخوان‌الصفا و امام محمد غزالی، سیر جامعی از مفاهیم اندیشة سیاسی به دست می‌دهد . نصوص قرآنی و احادیث معتبر،‌ آرای فقها، قواعد عقلی واحکام حکومتی ولی امر، منابع برداشت اندیشة سیاسی در اسلام به‌شمار می‌آیند. برای دستیابی به اندیشه‌های سیاسی قرآن، می‌توان واژه‌ها و نیز مفاهیم سیاسی آن را بررسی کرد. واژه‌های بسیار و قریب به چهل مفهوم سیاسی، بستر این بررسی است. اندیشه‌های سیاسی در روایات دینی نیز ابعاد مختلفی می‌یابند. فلسفة دولت و حاکمیت، امام‌شناسی، عدالت، ولایت فقیه، شورا، نظارت و مواردی از این دست، عناصر متعدد این اندیشه‌ها را سامان می‌دهند. در این زمینه، نهج‌البلاغه نیز سرچشمه بسیاری از اندیشه‌های سیاسی، همچون رهبری، وظایف و ضرورت دولت، و حقوق متقابل ملت و دولت، است. از دیدگاه تاریخی، موضع‌گیری‌های سیاسی امامان(ع) نیز منبع دیگر شناخت اندیشه‌های سیاسی است. قدرت سیاسی و توسعه، از ارکان بحث در اندیشة سیاسی است. قدرت سیاسی در اسلام نقشی بنیادین دارد. همچنین اسلام قدرت‌های غیرالهی را نفی می‌کند و به عوامل و عناصر مادی و معنوی قدرت تصریح می‌نماید. در اسلام، عقل‌گرایی، برابری آدمیان، آرای عمومی، شورا، عدالت و نظارت عمومی،‌ از زمینه‌ها و عوامل شکل‌گیری قدرت سیاسی محسوب می‌شوند. شاخص‌ها، عوامل، زمینه‌ها و شیوه‌های اجرایی توسعه در اسلام مورد توجه قرار گرفته‌اند. انقلاب اسلامی ایران نیز از این منابع بهره برده است. بحث مهم دیگر در این موضوع، مسائل حقوق بشر در اندیشة سیاسی اسلام است. توجه به حقوق بشر،‌ سابقه‌ای تاریخ و پژوهشی و علمی در اسلام دارد. عنایت ویژه به کرامت انسان،برابری آدمیان، امنیت عمومی، قلمرو آزادی‌های سیاسی و جایگاه حقوق عمومی، چون دادخواهی و آموزش و پرورش و تأمین اجتماعی، از مختصات نگرش اسلامی است

منبع: سایت کانون فرهنگی رهپویان وصال شیراز

 


X